Η Στίξη
στη γραπτή επικοινωνία

Η Στίξη στη Γραπτή Επικοινωνία

Η έκδοση του 2005

Μια πρωτότυπη παρουσίαση
της στίξης



Με διαγράμματα που ταξινομούν τα σημεία στίξης και πολλά παραδείγματα, το βιβλίο μάς βοηθά να γνωρίσουμε τη δύναμη των παύσεων στον προφορικό και στον γραπτό μας λόγο.

Σε κάθε σημείο στίξης παρουσιάζονται:

   Οι Βασικές και οι δευτερεύουσες λειτουργίες του στον λόγο
   Το τι πρέπει να προσέχουμε
   Οι τυπογραφικές συμβάσεις που πρέπει να ακολουθούμε

Η Στίξη στη Γραπτή Επικοινωνία έχει ενταχθεί στη Βιβλιογραφία Αναφοράς του Διοργανικού Εγχειριδίου Σύνταξης Κειμένων για την Ελληνική Γλώσσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
 
Η Στίξη στον Γραπτό Λόγο

Ένας χρηστικός οδηγός
στον κόσμο της στίξης



Η "στίξη στον Γραπτό Λόγο" είναι ένας οδηγός για όσους μελετούν, διδάσκουν, και επιμελούνται ποικίλα είδη κειμένων.

Η έκδοση του 2013 από την εφημερίδα Το Βήμα αποτελεί επανέκδοση του βιβλίου του 2005.

Με απλότητα που σέβεται την επιστημονική ορολογία, το βιβλίο απευθύνεται στον απλό αναγνώστη αλλά και στον επαγγελματία- επιμελητή κειμένων.

Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι --με αφορμή τα σημεία στίξης--αποκαλύπτει τους δεσμούς που συνδέουν τη Γραμματική και τη Λογική.

Η έκδοση του 2013

Καμιά λέξη δεν ήταν ποτέ τόσο αποτελεσματική
όσο μια σωστά προγραμματισμένη παύση.

--- Μαρκ Τουέιν (Mark Twain)

Εισαγωγή

Ο σκοπός του βιβλίου



Σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να μας βοηθήσει να δούμε τα σημεία στίξης από μια άλλη οπτική γωνία. Μέχρι σήμερα, τα αντιμετωπίζαμε σαν ενοχλητικά και υποχρεωτικά σημαδάκια μέσα στο γραπτό λόγο: Τα βλέπαμε ανεξάρτητα από τις λέξεις, τις φράσεις, τις προτάσεις και τις περιόδους.

Κι όμως. Τα σημεία στίξης αποτελούν μέρος του λόγου μας (προφορικού και γραπτού), γιατί συμβολίζουν τις παύσεις, τις σιωπές μας…

Πρόκειται για τις παύσεις που διαμορφώνουν --σε μεγάλο βαθμό-- το ύφος των κειμένων μας.

Πρέπει, βέβαια, να παραδεχτούμε ότι κάθε είδους κείμενο (άρθρο, δοκίμιο, πραγματεία, διήγημα κτλ) θέτει περιορισμούς. Ακόμη κι έτσι όμως, ο συγγραφέας έχει τη δυνατότητα να προβάλλει το προσωπικό του ύφος.

Ιεραρχικό σύστημα παύσεων



Και τούτο θα το πετύχει όχι μόνο με την επιλογή του λεξιλογίου, την πλοκή και τη σύνταξη, αλλά και με το πώς θα καθορίσει το μήκος των περιόδων και τις παύσεις που θα επιλέξει.

Αυτό σημαίνει ότι τα σημεία στίξης δεν αποτελούν "διακοσμητικά" ή "συνοδευτικά" στοιχεία του γραπτού λόγου. Απεναντίας! Συνθέτουν ένα ιεραρχικό σύστημα παύσεων διαφορετικής διάρκειας, που μας επιτρέπει να ηλεκτρίσουμε τα διαστήματα της σιωπής ανάμεσα στις φράσεις, στις προτάσεις και στις περιόδους των κειμένων μας.

Αυτή είναι η καινούργια οπτική γωνία από την οποία μπορούμε να δούμε τα σημεία στίξης. Δεν υπάρχει λόγος να τα φοβόμαστε!

Αν τα αντιμετωπίσουμε σαν σύμβολα παύσης διαφορετικής διάρκειας, θα ανακαλύψουμε ότι η δυναμική τους είναι συνυφασμένη με τη σημασία που αποκτούν οι λέξεις μας μέσα στην πρόταση, οι προτάσεις μας μέσα στην περίοδο, οι περίοδοι μέσα στην παράγραφο, και οι παράγραφοι μέσα στο κείμενο.

Η δυναμική των παύσεων



Με τη δυναμική των παύσεων, θα ανακαλύψουμε ότι έχουμε στη διάθεσή μας εργαλεία που θα μας βοηθήσουν να εστιάσουμε την προσοχή του αναγνώστη στις λέξεις και τις προτάσεις που εμείς θέλουμε.

Το βιβλίο αυτό αποτελείται από δύο μέρη. Στο Πρώτο Μέρος, παρουσιάζονται τα σημεία στίξης ως σκηνοθετικά εργαλεία και ιεραρχούνται με βάση τη θέση τους στην περίοδο, τον αριθμό τους και τη διάρκεια της παύσης που συμβολίζουν.

Στο Δεύτερο Μέρος, τα σημεία στίξης παρουσιάζονται σε χωριστά κεφάλαια. Κάθε κεφάλαιο περιέχει τρεις ενότητες:
   Τις λειτουργίες κάθε σημείου στίξης.
   Τι πρέπει να προσέχουμε, και
  Τις τυπογραφικές συμβάσεις για κάθε σημείο στίξης.
   Πριν και μετά τους συνδέσμους "και", "δηλαδή", "λοιπόν".
   Στις αναφορικές και τις μετοχικές προτάσεις κτλ.

Για να γίνει μάλιστα ακόμη πιο εύκολη η κατανόηση αυτού του… ιδιόρρυθμου σημείου στίξης, κρίναμε ότι είναι χρήσιμη η υιοθέτηση της άποψης ότι --για καθαρά διδακτικούς σκοπούς-- το κόμμα μπορεί να διαιρεθεί σε σειριακό και οριοθετικό.

Ο λόγος είναι απλός: Αφού το κόμμα χωρίζει φράσεις και προτάσεις που άλλοτε είναι συντακτικά ισοδύναμες και άλλοτε όχι, μπορούμε να δεχτούμε ότι επιτελεί δύο διαφορετικές λειτουργίες.

Το κόμμα



Επειδή όμως το κόμμα αποτελεί το σημείο στίξης που προβληματίζει περισσότερο από όλα τα άλλα, το κεφάλαιο που αναφέρεται σ’ αυτό έχει μεγαλύτερη έκταση.

Στόχος ήταν να καλυφθούν όσο το δυνατόν περισσότερες περιπτώσεις σχετικά με την τοποθέτηση του κόμματος:

Παρουσίαση στον Τύπο




Βάλτε μια άνω τελεία...


Μια από τις πιο εκνευριστικές φράσεις στα δελτία ειδήσεων: "βάλτε μια άνω τελεία".

Πάντα μου έδιναν την εντύπωση ότι χρησιμοποιούν το "άνω" για να προσδώσουν κύρος· το "άνω" ακούγεται ανώτερο του... "κάτω τελεία".

Για τους έχοντες εμμονή με την ορθότητα των διατυπώσεων κυκλοφόρησε ένας χρήσιμος οδηγός από τις εκδόσεις Κέδρος: "H Στίξη στη Γραπτή Επικοινωνία" του Άρη Γιαβρή.

Το τοποθέτησα ήδη στην εργαλειοθήκη μου...

---  ΛΩΡΗ KEZA, Το Βήμα, 30 Οκτωβρίου 2005

Η στίξη στη γραπτή επικοινωνία



Στίξη σημαίνει παύση στη ροή του λόγου. Και τίποτε δεν μπορεί να το διατυπώσει καλύτερα αυτό από τη ρήση του Μαρκ Τουέιν --την παραθέτει ως μότο ο Άρης Γιαβρής: "Καμιά λέξη δεν ήταν ποτέ τόσο αποτελεσματική όσο μια σωστά προγραμματισμένη παύση", λέει ο Αμερικανός συγγραφέας.

Γιατί βέβαια τα σημεία στίξης δίνουν έναν "αέρα" στο λόγο μας, παρ' όλο που σημαίνουν και εννοούν αποκλειστικά παύσεις ή σιωπές.

Ο φιλόλογος Άρης Γιαβρής --συγγραφέας και άλλων γλωσσο-εκπαιδευτικών βοηθημάτων-- με το έργο του αυτό επιχειρεί μια αποκατάσταση του ρόλου των σημείων στίξης.

"Μέχρι σήμερα", γράφει, "τα αντιμετωπίζαμε σαν ενοχλητικά και υποχρεωτικά σημαδάκια μέσα στο γραπτό λόγο: τα βλέπαμε ανεξάρτητα από τις λέξεις, τις φράσεις, τις προτάσεις και τις περιόδους".
Γι' αυτό και επιχειρεί να καταδείξει το "ιεραρχικό σύστημα παύσεων διαφορετικής διάρκειας", που επιτρέπει στον γράφοντα να "χρωματίσει", ανάλογα με τις προθέσεις του, το λόγο του.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου ασχολείται με γενικά θέματα, ενώ στο δεύτερο μέρος δίνει λεπτομέρειες για τη χρήση κάθε σημείου στίξης χωριστά.

---  Ελευθεροτυπία - Βιβλιοθήκη, 7 Απριλίου 2006
M